Tercüme

Tercüme-i Kābusnâme

Yazar : Mercümek Ahmed

Detaylar

Katalog Türü Siyaset
Eser Numarası 443
Eser Adı Tercüme-i Kābusnâme
Müellif Tam Künyesi Mercümek Ahmed b. İlyas
Müellif Bilinen Kısa Adı Mercümek Ahmed
Yüzyıl (Hicri) 9.
Yüzyıl (Miladi) 15.
Vefat Tarihi Hicri 834
Vefat Tarihi Miladi 1431
Dil Türkçe
Kütüphane Adı Nuruosmaniye Yazma Eser Kütüphanesi
Koleksiyon Adı Nuruosmaniye
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası 04096
Varak Numarası 1b-110b vr.
Hattat-Müstensih Hafız Abdülkerîm b. el-Hâc Hasan b. Ahmed
Yazma İstinsah Tarih 1157H
Yazı Türü Nesih
Eserin Türü Tercüme
Eserin Baskısı haz. Orhan Şaik Gökyay, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2007.
Eserin Tanıtımı ve İçerik Bilgileri Eser Emîr Unsûrü'l-meâlî Keykâvûs b. İskender b. Kâbûs b. Veşmgîr tarafından oğlu Gîlân Şâh adına milâdî 1082 yılında kaleme alınan Kābusnâme adlı Farsça eserin Türkçe'ye tercümesidir. Bir mukaddime ve kırk dört fasıldan oluşan ve ağırlıklı olarak ahlâk konularını ele alan bu eserin Mercümek Ahmed tarafından yapılan tercümesi bir mukaddime ve kırk iki babdan müteşekkildir. Mütercim hicrî 835 yılında kaleme aldığı bu tercümesi hakkında eserinin girişinde bu tercümeyi bizzat Sultan II. Murad’ın isteği üzerine ona ithâfen kaleme almış olduğunu şöyle dile getirir: "… Gördüm ki Sultan Murad Han elinde bir kitap tutar. Bu zayıf hastadil ol âl-i cenâbdan ne kitaptır deyu istida ettim. Ol lafz-ı şeker barından Kābusnâme‟dir deyu cevap verdi ve ayıttı ki hoş kitaptır ve içinde çok faideler ve nasihatler vardır, ama Fârisî dilincedir. Bir kişi Türkî’ye tercüme etmiş, (ancak) velîruşen değil açık söylememiş… Velâkin bir kimse olsa ki bu kitabı açık tercüme etse, tâ ki mefhumundan gönüller haz alsa. Pes bu zaif ikdam ettim, buyurursanız ben kemine tercüme edeyin deyince ol pâk- nazarlu padişah senin ne haddîndir demedi…" Daha sonra ise mütercim tercüme esnasında gözettiği hususlara ve bunu neden yaptığına değinmiştir. Çeşitli edep kurallarının, erdemlerin, ev yönetiminin, siyaset bahislerinin vb. birçok ahlâk kuralının işlendiği eserde müellif yer yer Hakîm Senâî’nin Hadîkatü’l-hakīka, Ferîdüddîn el-Attâr’ın Esrârnâme adlı eserlerine atıfta bulunulmuştur. Bu atıflara tercüme metin içerisinde de yer verilmiştir. Genel olarak eserin tamamı düşünüldüğünde "nasihatnâme" ve "mesnevi" türü siyaset-ahlâk eserleri içerisine dahil edilebilir bir mahiyettedir.
Eserin Konu Başlıkları 1-4. Bölüm: Tanrı'yı bilme, peygamberlerin yaratılması ve onlara övgüler, yüce ilah’a minnettar olma erdemi, güç yetirildiğinde yapılan ibadetin sevabının çokluğu. 5-8. Bölüm: Ana-baba hakkına riâyet, hüner arttırmanın cevher arttırmaktan daha yeğ olması, sözü güzel söyleme erdemi, Nûşirevân'ın sözleri. 9-12. Bölüm: Gençlik ve kocamışlık hali, yemek terbiyecisi, şarap içme âdâbı, konuk ağırlama (âdâbı). 13-16. Bölüm: Tavla ve satranç oynamak, âşıkların keyfiyeti, cinsi münasebetin yararlı ve zararlı olanı, hamama girme zamanı. 17-20. Bölüm: Yatma vaktinin yararlı ve zararlı olanları, nasıl avlanılır, çeygan oynama, çeri savaşında ne yapılmalı. 21-24. Bölüm: Mal biriktirme ve malın harcanması gereken yerler, emanet saklama, köle ve cariye alırken iyisine ve kötüsüne dikkat etme, ev, köy ve bağın (hangi şartlarda) alınacağı. 25-28. Bölüm: Aldanılmadan iyi atın nasıl alınacağı, eş seçiminde dikkat edilmesi gerekenler ve geçim, oğul terbiye etme ve büyütme, dost edinme. 29-32. Bölüm: Düşmandan sakınma, suçluyu affetme ve cezalandırma, ilim talep etme, fakihlik, müderrislik, bezirganlık. 33-36. Bölüm: Doktorların yöntemi, gök bilimi (yıldızlar ilmi), şairlerin terbiyesi, çalgıcıların kuralları. 37-40. Bölüm: Padişahların hizmetinde olanlar, padişah nedîmlerinin kuralları/gelenekleri, kâtiplerin âdâbı, vezirlik âdâbı. 41-44. Bölüm: Çeribaşı’larının kuralları âdâbı, padişahlık âdâbı, ziraat ve diğer sanatların şartları, civanmertliğin şartları.
Eserin Telif Tarihi 835H
Notlar Detaylı bilgi için bkz. Enfel Doğan, “ Eski Anadolu Türkçesi Döneminde Yapılan Kâbusname Çevirileri Üzerine” İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimince UDP-15142 numarayla desteklenmiş olan ve 29.05.2011 tarihinde ABD‟de Harvard University’de International Journal of Artsand Sciences (IJAS) tarafından düzenlenen “Conference for Academic Disciplines”de sunulan “On Translations of Qabusname during the Old Anatolian Turkish Period” başlıklı bildirinin yazarın kendi tarafından yapılan Türkçe çevirisidir.
Sınıflama (Siyaset Alanı Sınıflaması) Edeb Literatürü