Telif-Tercüme

Mi‘râcü’l-eyâle ve minhâcü’l-adâle

Yazar : Âşık Çelebî Mehmed b. Ali b. Mehmed

Detaylar

Katalog Türü Siyaset
Eser Numarası 554
Eser Adı Mi‘râcü’l-eyâle ve minhâcü’l-adâle
Müellif Tam Künyesi Pîr Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Bursevi Aşık Çelebî.
Müellif Bilinen Kısa Adı Âşık Çelebî; Mehmed b. Ali b. Mehmed
Yüzyıl (Hicri) 10.
Yüzyıl (Miladi) 16.
Vefat Tarihi Hicri 979
Vefat Tarihi Miladi 1572
Dil Arapça
Kütüphane Adı Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
Koleksiyon Adı Reisülküttab
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası 1006
Varak Numarası 1b-152a vr.
Hattat-Müstensih Muhammed b. Abdülkerim el-Vânî
Yazma İstinsah Tarih Zilkâde 1008H
Yazı Türü Talik
Eserin Türü Telif-Tercüme
Eserin Çevirisi: Türkçe Mi'râcü'l-eyâle: Aşık Çelebî'nin Siyasetnâmesi, (haz. Usame Onuş, Abdurrahman Bulut, Ahmet Çelik), İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018.
Eserin Tanıtımı ve İçerik Bilgileri Eser Takıyyüddin İbn Teymiyye'nin (ö. 728/1328) Siyâsetü’ş-şer’iyye fî ıslâhi’r-râ’î ve’r-ra’iyye adlı Arapça eserinin genişletilmiş Türkçe tercümesidir. Eser aynı zamanda Siyâsetü’ş-şer’iyye'nin bilinen ilk tercümesi olup dönemin Osmanlı sultanı II. Selim'e ithafen kaleme alınmıştır. Mütercim eserde tüm metni tercüme etmekle kalmamış, ayrıca İbn Teymiyye dönemi öncesi ve sonrası (16. yüzyıl) metinde olmayan bazı bölümler ve metinler ilave etmiştir. Örneğin eserde mütercimin hocası Şeyhü'l-islâm Ebussuûd Efendi'nin arazi ve vergi hukuna dair fetvalarına, Aristo'ya nispet edilen ve savaş sanatlarına (âdâb-ı harb) dair küçük ama önemli bir risalenin tercümesine vb. birçok farklı kaynaktan derlemelere yer verilmiştir. Asıl metne ilave olarak ayrıca müellif dönemin siyaset anlaşı hakkında önemli bilgilere de yer veren bir uzun bir mukaddime kaleme almıştır. Eserde İbn Teymiyye'nin metni dışında, genele olarak Osmanlı devletinde dönemin bürokrasi, maliye, idare ve savaş vb. konularına değinilmiştir.
Eserin Konu Başlıkları Mukaddime. 1-5. Fasıl: Her durumda aslahın tercih edilmesi, kuvvet ve emanet, velayet, emanet: mallar, emvâl-i sultânî. 6-10. Fasıl: Sadaka, fey, biriktirilen mallar, harcamalarda daha mühim olanla amel etmek, insanlar arasında hüküm. 11-15. Fasıl: Ukubet-i muhâribin, meşru katil, [zafer], hadlerin yerine getirilmesi, zinanın cezası. 16-20. Fasıl: İçkinin cezası, [cezası belirtilmemiş suçlar], celd-i sevt ve celd-i mutedil, Allah ve Resûl'üne asi olanların cezası, ukubat vacibin terkine ve haramın işlenmesine meşrudur. 21-25. Fasıl: İnsan oğlu için tayin olunan hadler, yaralamada kısas, a'râzda kısas, kazif cezası, "ebdâ'" cezası. 26-30. Fasıl: Mallarda insan arasında adaletle hükmetmek, emir sahiplerinin kendilerini hiçbir halde istişareden müstağni görmemesi gerekdiği, emr-i nâsa vâlî olmak. Lahika. Fezleke: Harb sanatı/âdâbı ve gereklilikleri. Hâtime.
Eserin Telif Tarihi 1566M-1572M
Notlar Detaylı bilgi için bkz. Mi'râcü'l-eyâle: Aşık Çelebî'nin Siyasetnâmesi, (haz. Usame Onuş, Abdurrahman Bulut, Ahmet Çelik), İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2018. Eserin bir diğer nüshalarından biri olan Nuruosmaniye nr. 2315 nüshasının ferağ kaydındaki bilgilere göre bu nüsha, muhtemelen eserin en eski nüshası olarak bilinen ve Zilkade 1008H'de istinsah edilen Reisülküttâb nr. 1006 nüshasıyla aynı müstensih tarafından kaleme alınmıştır. Nuruosmaniye nr. 2315 nüshası Muhammed b. Abdülkerim tarafından Safer 1009H'da istinsah edilmişken, Reisülküttab nr. 1006 nüshası ise Muhammed b. Abdülkerim el-Vânî tarafından Zilkâde 1008H'da istinsah edilmiştir. Aralarındaki tarihsel fark bir yıldan az olmakla birlikte müstensihler ise aynı verilmektedir. Reisülküttab nr. 1006 nüshasında ilave olarak el-Vânî nispeti yer almaktadır.
Sınıflama (Siyaset Alanı Sınıflaması) Fıkıh