Tercüme

Hümayûnnâme

Yazar : Alâeddîn Ali Çelebî

Detaylar

Katalog Türü Siyaset
Eser Numarası 530
Eser Adı Hümayûnnâme
Müellif Tam Künyesi Alâeddîn Ali Çelebî
Müellif Bilinen Kısa Adı Alâeddîn Ali Çelebî
Yüzyıl (Hicri) 10.
Yüzyıl (Miladi) 16.
Vefat Tarihi Hicri 950
Vefat Tarihi Miladi 1543
Dil Farsça
Eserin Türü Tercüme
Eserin Baskısı İstanbul: [Şevki Efendi Matbaası], 1293/1876
Eserin Çevirisi: Türkçe Tuncay Bülbül, Hümâyun-nâme, (inceleme-tenkitli metin), (doktora tezi), Gazi Üniversitesi SBE, 2009.
Eserin Tanıtımı ve İçerik Bilgileri Eser Abdullah b. Mukaffa'nın Pehlevîce’den Farsça'ya tercüme ettiği Kelile ve Dimne adlı eserinin Hüseyin Vâiz-i Kâşifî'nin (Mevlânâ Kemâlüddîn Hüseyn b. Alî-i Beyhakī-yi Sebzevârî (ö. 910/1504-1505)) Hüseyin Baykara’nın emîrlerinden Şeyh Ahmed Süheylî’nin isteğine binaen on dört bölüm üzerine yeniden kaleme aldığı Envâr-ı Süheyli adlı Farsça eserinin bir nüshası Kanûnî Sultan Süleyman'a diğeri de Sadrazam Lütfi Paşa'ya sununlan zenginleştirilmiş Türkçe tercümesidir. Girişindeki ifadelerine göre eseri Üç Şerefeli’deki Atik Medrese’de kaleme almaya başladığını belirten müellif, uzun bir müddet sonra tamamlayabilmiştir. Eser Envâr-ı Süheylî'de olduğu gibi bir mukaddime ve on dört bab üzere tertib edilmiştir. Eserdeki hikayeye göre eser Vezir Huceste-rây ağzından dönemin padişahı Hümâyûn-fâl'a hitaben kaleme alınmış olup, bir padişah olan Dâbşelim ve filozof hakîm Bîdpây arasında cerayan eden konuşmalar ve Bîdpây'ın padişahın sorularına binaen anlattığı hikayelerden oluşmaktadır. Yani Vezir Huceste-rây padişah Hümâyûn-fâl'a Bîdpây'ın hikayelerini, Bîdpây ise padişah Dâbşelim'e Kelile ve Dinme hikayelerini anlatır.
Eserin Konu Başlıkları Sultan Süleyman'a övgüler. Mukaddime. Hikayeler. 1. Bab: [Laf taşıyan dedikoducu nemmâlar ve bunların sözlerinden sakınmak]. 2. Bab: [Hiçbir kötülüğün karşılıksız kalmayacağı] 3. Bab: [Fitneci ve itirafcının sözüne kanmanın bedelleri] 4. Bab: [Güven üzerine kurulu dostlukların tüm sıkıntılardan kurtaracağı üzerine] 5. Bab: [Bir anlık gafletle tüm çalışmaların heba olması] 6. Bab: [Aceleciliğin zararları] 7. Bab: [Kararlılık ve tedbîrle düşmanın hile ve tuzaklarından kurtulmak] 8. Bab: [Fitne ve fesad sahiplerine (erbâb-ı hıkd) karşı davranmanın keyfiyeti] 9. Bab: [Affetmenin hükümdarların en faziletli vasfı olduğu, suçlara ceza kesmede itidâlli davranma] 10. Bab: [Mükâfat yoluyla amelleri cezalandırma] 11. Bab: [Kişinin kendi seviyesinden/(yetenek) daha fazlasını talep ettiğinde başına gelenler] 12. Bab: [Hilim, vakar ve temkîn vasfının bir padişahın vazgeçilmez hasletidir] 13. Bab: [Hükümdarların fitnecilerin ihanet ve sözlerinden nasıl kaçınması gerektiği] 14. Bab: [Zamanın gelişmelerine iltifat etmeyip, tüm işlerde Allah'ın rızasını talep etmek]
Notlar Detaylı bilgi için bkz. ÖMER FARUK AKÜN, "ALÂEDDİN ALİ ÇELEBİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/alaeddin-ali-celebi (15.12.2018); Tuncay Bülbül, Hümâyunnâme, (inceleme-tenkitli metin), (doktora tezi), Gazi Üniversitesi SBE., 2009. Eserin içerik bilgileri bu doktora tezi kullanılarak oluşturulmuştur.
Sınıflama (Siyaset Alanı Sınıflaması) Edeb Literatürü